Theo giới quan sát, việc Trung Quốc sắp xếp để Tổng thống Mỹ Donald Trump tới tham quan Temple of Heaven (Thiên Đàn) ngày 14/5 không đơn thuần là một hoạt động mang tính nghi lễ trong khuôn khổ chuyến thăm Bắc Kinh, mà là một thông điệp ngoại giao được tính toán kỹ lưỡng.

Nằm ở phía nam thủ đô Bắc Kinh, quần thể Thiên Đàn rộng khoảng 270 ha, có lịch sử hơn 600 năm, được xây dựng cùng thời với Tử Cấm Thành. Thiên Đàn từng là nơi các hoàng đế triều Minh và triều Thanh thực hiện các nghi lễ tế trời, cầu cho quốc thái dân an và mùa màng bội thu.

Trong lịch sử hiện đại, ông Trump là tổng thống Mỹ đương nhiệm thứ hai được biết đến từng chính thức thăm địa danh này, sau cựu Tổng thống Gerald Ford vào năm 1975.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã trực tiếp cùng ông Trump tham quan khu di tích. Hai nhà lãnh đạo chụp ảnh chung và xuất hiện tại Điện Kỳ Niên trước khi bước vào khuôn viên chính của Thiên Đàn. Trong chuyến thăm, ông Trump cũng được cho là đã nhận xét Trung Quốc là “đẹp”.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, giá trị thực sự của chuyến thăm không nằm ở những nghi thức mang tính biểu tượng bề mặt, mà ở thông điệp sâu xa mà Bắc Kinh muốn truyền tải giữa thời điểm quan hệ Mỹ – Trung vẫn phủ bóng bởi bất đồng.

Địa điểm chưa bao giờ được lựa chọn ngẫu nhiên

Ông Wang Di, giáo sư lịch sử tại Đại học Macau, cho rằng Thiên Đàn là địa điểm chứa đựng nhiều lớp ý nghĩa chính trị và văn hóa đặc biệt.

Trong tư tưởng Trung Hoa cổ đại, các hoàng đế được cho là nhận quyền lực từ “thiên mệnh” (mệnh lệnh của trời), chỉ có thể duy trì tính chính danh nếu đảm bảo trật tự, ổn định và thịnh vượng cho đất nước. Các hoàng đế cũng được xem là “Thiên tử” (con của trời), là cầu nối giữa trời và nhân gian.

Theo ông Wang, việc lựa chọn Thiên Đàn vừa thể hiện chiều sâu lịch sử của Trung Quốc, vừa phản ánh sự tự tin văn hóa của Bắc Kinh, đồng thời gửi đi thông điệp về hòa bình và sự coi trọng dành cho chuyến thăm của ông Trump.

“Những biểu tượng như vậy luôn để ngỏ nhiều cách diễn giải khác nhau”, ông nói, cho rằng chính sự đa tầng đó giúp Bắc Kinh có thể truyền tải đồng thời nhiều thông điệp ngoại giao.

“Mùa bội thu” mới trong quan hệ Mỹ – Trung?

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ Washington – Bắc Kinh vẫn tồn tại hàng loạt điểm nóng: thuế quan, thương mại, hạn chế công nghệ, vấn đề Đài Loan, cùng những bất ổn địa chính trị rộng hơn như căng thẳng với Iran.

Trong bối cảnh đó, ông Victor Gao, Phó chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa, cho rằng chuyến thăm phản ánh mong muốn cơ bản nhất của Bắc Kinh: hòa bình và phát triển chung.

“Tôi nghĩ kỳ vọng của chúng tôi rất đơn giản. Chúng tôi hy vọng có hòa bình và cùng phát triển”, ông nói.

Ông Gao, cựu nhà ngoại giao từng tháp tùng cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger tới Thiên Đàn năm 1985, nhớ lại rằng ông Kissinger khi đó từng mô tả nơi này là biểu tượng cho sự hài hòa giữa con người, trái đất và bầu trời.

Ông cho biết ông hy vọng Tổng thống Trump sẽ hiểu sâu hơn về truyền thống và lịch sử Trung Quốc sau chuyến đi tuần này, từ đó đi đến kết luận rằng “Trung Quốc và Mỹ hợp tác với nhau là con đường đúng đắn”.

Trong khi đó, ông Sun Chenghao, chuyên gia tại Đại học Thanh Hoa, cho rằng ý nghĩa của Thiên Đàn còn có thể được hiểu theo hướng thực dụng hơn.

Nếu ngày xưa các hoàng đế tới đây để cầu cho mùa màng bội thu, thì ngày nay hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể cũng đang tìm kiếm một “mùa bội thu” khác: trong thương mại.

Theo ông Sun, điều đó có thể bao gồm các thỏa thuận mua nông sản, ổn định kinh tế và giảm nhiệt căng thẳng song phương.

Đây cũng là chủ đề đặc biệt quan trọng khi nông sản như đậu tương, ngũ cốc và thịt được dự báo sẽ nằm trong chương trình nghị sự giữa hai nhà lãnh đạo, trong bối cảnh ông Trump đang chịu sức ép lớn từ cử tri nông nghiệp trước cuộc bầu cử giữa kỳ.

Cuối cùng, theo giới quan sát, việc đưa ông Trump tới Thiên Đàn cho thấy Bắc Kinh muốn nhấn mạnh rằng quan hệ Mỹ – Trung không nên bị nhìn nhận như những giao dịch ngắn hạn, mà cần được đặt trong một bối cảnh lịch sử dài hơn.